دریاچه‌های هامون که آخرین نفس‌های خود را می‌کشیدند، به‌طور کامل خشک شدند. این مسئله نه‌تنها باعث به‌وجود آمدن طوفان‌های شدید در منطقه شده، بلکه به سلامت و اقتصاد مردم زابل نیز ضربه زده است.
دریاچه هامون آخرین نفس‌های خود را کشید و کاملا خشک شد. این اتفاق از اوایل سال‌جاری حدس‌پذیر بود، ولی هنوز مردم و مسئولان محیط زیست امیدوار بودند تا بارش باران در کوه‌های هندوکش، باعث شود تا آورد این آب به هامون سرازیر شود. اما امیدها محقق نشد و هامون از دست رفت.
پرویز آرامنش، رییس اداره کل حفاظت محیط زیست استان سیستان و بلوچستان، در گفتگو با خبرگزاری میراث فرهنگی گفت:« چند روز پیش برای بازدید به دریاچه هامون رفتیم. متاسفانه این دریاچه‌ها کاملا خشک شده‌اند.»
آرامنش در ادامه گفت:« در هامون صابوری و هیرمند، حتی یک قطره آب هم باقی نمانده است. در هامون پوزک هم تنها مقداری آب باقی مانده که آن‌هم تا مدتی دیگر از بین می رود.»
وی گفت:« به‌دلیل خشک شدن هامون‌ها، طوفان‌های شدیدی در منطقه به وجود آمده است. به‌طوری که ما از ابتدای ورود به منطقه تا لحظه خروج از آن درگیر این طوفان‌های شدید بودیم.»
آرامنش در ادامه گفت:« خشک شدن هامون معضلات اجتماعی برای مردم زابل به‌وجود آورده است. اقتصاد آنها کاملا تحت تاثیر این موضوع قرار گرفته و شغل آن‌ها را به‌خطر انداخته است.»
وی در ادامه گفت:« اگر مردم این منطقه دامی داشتند به‌خاطر هامون بود و علوفه آن‌ها از طریق این دریاچه تامین می‌شد.»
آرامنش گفت:« برخی از مردم منطقه به‌دلیل خشک شدن این دریاچه به شغل‌های کاذب رو آورده‌اند.»
رییس اداره کل محیط زیست سیستان و بلوچستان، خشک شدن دریاچه هامون را باعث به‌خطر افتادن سلامت مردم زابل دانست و گفت:« مردم منطقه دچار انواع بیماری‌های تنفسی و چشمی شده‌اند. خود ما که برای بازدید هامون رفته‌ بودیم، با اینکه عینک به چشم داشتیم، بر اثر طوفان‌های منطقه دچار سوزش چشم شدیم.»
وی در ادامه گفت:« از سوی دیگر آب شرب مردم منطقه نیز تحت تاثیر قرار گرفته است.»
آرامنش در ادامه گفت:« استان سیستان و بلوچستان در زمینه خشکسالی تجربه‌های زیادی دارد،‌ اما امید ما در سالجاری به استمرار حیات مجموعه تالابهای هامون نقش بر آب شد و این منطقه زیبا و منحصربه‌فرد به‌طور کامل خشک شد.»
مدیرکل محیط زیست استان سیستان و بلوچستان به میراث خبر گفت:« خشکسالی‌های پی‌درپی باعث شد تا مجموعه تالابهای هامون که تا سال ۱۳۷۸ با حجمی بالغ بر ۸ میلیارد مترمکعب؛ عامل اصلی حیات در منطقه سیستان شناخته می‌شد، خشک شود. سال گذشته با افزایش نسبی بارندگی کمتر از نیمی از حجم این دریاچه مجددا پرآب شد. اما متاسفانه این شرایط در سال‌جاری پایدار نماند.»
آرامنش در ادامه گفت:« تالاب هامون از لحاظ اقتصادی برای ساکنان سیستان اهمیت فراوانی دارد و ازنظر زیست محیطی نیز منبعی عظیم و مهم به شمار می‌رود. منطقه حفاظت شده هامون، به علت قرارگرفتن در مرکز مناطق کویری و نیمه‌کویری کشورهای ایران و افغانستان، در حقیقت تنها مامن زیست پرندگان مهاجر در شرق کشورمان محسوب می‌شود.»
در دشت سیستان یک سری فرورفتگی هاو چاله‌های طبیعی وجود دارد که در ماه‌های مختلف به دریاچه و تالاب و نیزار تبدیل و به سه قسمت تقسیم می‌شود که هامون نامیده می‌شود. هامون، از مهمترین تالابهای جهان به شمار می‌روند که در منطقه کویری و بیابانی شرق کشورمان، در استان سیستان و بلوچستان، واقع شده است. این منطقه دشت هامون و دریاچه یا تالاب هامون و رودخانه هیرمند را شامل می‌شود. این تالاب از سه بخش «پوزک» در شمال‌شرقی و «صابوری» در شمال غربی و هامون «هیرمند» در مغرب و جنوب‌غربی سیستان تشکیل شده است. البته، مساحت هر یک از هامونها به آب ورودی رود مرزی هیرمند و رودخانه‌های فصلی دیگر (که وارد تالاب می‌شوند) بستگی دارد و افزایش هم می‌یابد.
وسعت کل هامون‌ها در زمان پرآبی ۵۶۶۰ کیلومترمربع است که از این مقدار ۳۸۲۰ کیلومترمربع متعلق به ایران است. با این اوصاف، دریاچه هامون وابسته به رودخانه هیرمند است واین وابستگی باعث شده تا هرگونه نوسانات در میزان آب آن، مشکلاتی را برای کل سیستم بوجود آورد. رودخانه هیرمند شریان اصلی ورود به هامون وهمچنین رودخانه‌های خاشرود، فراه، هاروت رود، شوررود، حسین‌آباد ونهبندان به هامون می‌ریزند.
تاکنون حدود ۲۴۰ گونه جانوری که بیش از ۱۸۳ گونه آن پرنده هستند در تالابهای هامون شناسایی شده است. همچنین پوشش گیاهی دریاچه شامل ۵۵ گونه است که ۲۱ گونه آن گیاه آبزی در قالب ۱۰ خانواده می‌باشد.
قطع جریان آب هیرمند به مرز ایران و کمبود باران و درنهایت خشکیدن بخشهایی از هامون، باعث کاهش مهاجرت پرندگان به این دریاچه شده است. درحال حاضر نجات هامونها تنها بستگی به یک بارندگی سیل آسا در حوزه آبخیز آن یعنی کشور افغانستان و ارتفاعات هندوکش است.
محسن ظهوری
chn